BKS: Miljarde verloor in beesvleis-inkomste

Bek-en-klouseer (BKS) het ontaard in 'n volskaalse nasionale krisis met ernstige gevolge vir Suid-Afrika se landbouhandel, landelike werkgeleenthede en voedselsekerheid. Vrystaat Landbou (VL) waarsku dat die voortslepende mislukking om uitbrekings te beperk en tydige toegang tot entstowwe te verseker, nou die land se geloofwaardigheid as 'n handelsvennoot direk ondermyn en duisende boerderybesighede in gevaar stel.

Met verwysing na 'n onlangse verslag deur die Buro vir Voedsel- en Landboubeleid (BFAP), sê Friedl von Maltitz, vise-president van VL en 'n beesboer, dat Suid-Afrika sy bek-en-klouseervrye status in 2019 verloor het en dat die situasie sedertdien skerp versleg het. Volgens die verslag het aangemelde bek-en-klouseergevalle in 2025 alleen tot meer as 24 000 gestyg – die hoogste aantal nog aangeteken – met uitbrake wat na agt van die land se nege provinsies versprei het. Gevolglik is die veesektor in 'n hoë-las siektescenario gestoot.

Von Maltitz waarsku dat die ekonomiese gevolge van bek-en-klouseer is diepgaande. Volgens BFAP-beramings kan voortgesette bek-en-klouseer-uitbrake tot R25,6 miljard in verlore bruto produksiewaarde (BPV) oor die volgende dekade lei indien beslissende intervensies nie geïmplementeer word nie. Onder 'n hoë-las scenario word verliese van R11,3 miljard in BPV tussen 2025 en 2030 reeds geprojekteer, met uitsluiting van verdere stroomaf-impakte op werkverskaffing en landelike ekonomieë.

Handel is besonder hard getref. Herhalende bek-en-klouseer-uitbrake het gelei tot die sluiting of beperking van belangrike uitvoermarkte, wat jare se vordering wat deur die rooivleisbedryf gemaak is, ondermyn het. Tussen 2019 en 2025 het Suid-Afrika meer as R821 miljoen in beesvleisuitvoerinkomste verloor, met verliese wat na verwagting teen die einde van 2026 tot R2,6 miljard sal styg indien die huidige trajek voortduur. In net een jaar het beesvleisuitvoervolumes met meer as 13 000 ton gedaal, wat vertaal het in 'n afname van R371 miljoen in uitvoerwaarde tussen 2024 en 2025.

Die suiwelsektor ervaar soortgelyke verwoesting. Ekonomiese verliese gekoppel aan bek-en-klouseer in melkkuddes het reeds R1 miljard oorskry, met meer as 90 geaffekteerde plase en meer as 210 000 diere wat sedert laat 2025 geraak is. “Hierdie verliese bedreig die voortbestaan van familieplase en landelike gemeenskappe deur duisende werkverliese,” sê Von Maltitz.

Regsaksie

Teen hierdie agtergrond het Vrystaat Landbou, saam met ander landbourolspelers, die besluit geneem om na te streef regstappe.

“Hierdie stap is nie ligtelik geneem nie. Dit volg op jare se betrokkenheid, waarskuwings en versoeke vir dringende ingryping – insluitend toegang van die privaatsektor tot effektiewe entstowwe, 'n deursigtige siektebeheerstrategie en besliste leierskap om beide boere en die nasionale ekonomie te beskerm,” sê Francois Wilken, president van VL. 

Die regstappe poog om betekenisvolle en beslissende optrede af te dwing om die verspreiding van bek-en-klouseer te stop, Suid-Afrika se handelsbetrekkinge te beskerm en verdere ekonomiese vernietiging te voorkom. “Sonder onmiddellike korrektiewe maatreëls loop die land die risiko van langtermyn skade aan sy veebedrywe, uitvoerreputasie en voedselproduksiekapasiteit.”

Vrystaat Landbou benadruk dat hierdie krisis nie net 'n landboukwessie is nie – dit is 'n nasionale ekonomiese en handelsnoodtoestand. Die beskerming van dieregesondheid is fundamenteel vir die beskerming van werksgeleenthede, landelike stabiliteit en Suid-Afrika se aansien in globale landboumarkte.

“Dit is nie 'n lidmaatskapveldtog nie, en ook nie politieke posisionering of 'n poging om enige individu of party te diskrediteer nie,” sê Von Maltitz en Wilken. Dit is die stem van boere op die grond, desperaat, onder beleg en sonder opsies – wat dringende, deursigtige en bekwame administratiewe optrede eis. “Lewens, lewensonderhoud en ’n noodsaaklike nasionale bedryf is op die spel, en boere veg vir niks meer as die kans om te oorleef nie!”